​

Tóm tắt:

Đồng Nai là địa phương giữ vị trí chiến lược trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, cửa ngõ kết nối Đông Nam Bộ với Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ, trước yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và chuyển đổi mô hình tăng trưởng đang đặt ra cấp thiết hơn bao giờ hết về đội ngũ nhân tài. Đặc biệt với sự hình thành của Cảng hàng không quốc tế Long Thành, hệ thống khu công nghiệp, đô thị hóa nhanh, quá trình chuyển đổi số và yêu cầu phát triển công nghiệp công nghệ cao đòi hỏi một nguồn nhân lực tinh hoa - không chỉ đông mà còn mạnh. Vì vậy, Đồng Nai cần sớm xây dựng chính sách đột phá về thu hút và trọng dụng nhân tài, nếu không, Đồng Nai sẽ đứng trước nguy cơ chậm nhịp trong cuộc đua phát triển.

Từ khóa: Đồng Nai thu hút nhân tài, kỷ nguyên vươn mình. 

1. Cơ sở lý luận về thu hút nhân tài trong kỷ nguyên vươn mình

- Khái niệm về nhân tài

Theo cách hiểu truyền thống, nhân tài thường được đồng nhất với người có học vấn cao, chuyên môn giỏi, thành tích nổi bật hoặc có đóng góp đặc biệt cho xã hội. Với cách tiếp cận này, nhân tài được định vị chủ yếu dựa vào bằng cấp và vị trí công tác.

Tuy nhiên, khi đất nước bước vào kỷ nguyên toàn cầu hóa, Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và chuyển đổi số, khái niệm “nhân tài" cần phải được tiếp cận ở góc nhìn mới, cần được hiểu rộng, động hơn và thực tế hơn. Theo đó, nhân tài phải đáp ứng các yêu cầu của thời đại mới, không chỉ là người có trình độ học vấn cao, chuyên môn giỏi mà phải hội tụ 05 tố chất sau: 1) Năng lực sáng tạo vượt trội; 2) Khả năng giải quyết vấn đề phức tạp; 3) Tư duy chiến lược, tầm nhìn dài hạn; 4) Năng lực thích ứng nhanh với biến động công nghệ và thị trường; 5) Khả năng tạo ra giá trị gia tăng lớn và lan tỏa tri thức cho xã hội.

Như vậy, trong kỷ nguyên vươn mình, nhân tài không chỉ là người có học vị cao, mà là những cá nhân có năng lực vượt trội, tư duy đổi mới, khả năng tạo ra giá trị gia tăng lớn cho xã hội, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của tổ chức, địa phương hoặc quốc gia.

- Sự khác biệt giữa nhân tài và nguồn nhân lực chất lượng cao

Trước đây, nhân tài thường được đồng nhất với nguồn nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, nguồn nhân lực chất lượng cao và nhân tài có sự khác biệt rõ nét. Nguồn nhân lực chất lượng cao là khái niệm rộng, bao gồm đội ngũ lao động có trình độ chuyên môn tốt, tay nghề cao. Trong khi đó, nhân tài là bộ phận tinh hoa của nguồn nhân lực chất lượng cao - những người không chỉ giỏi về chuyên môn mà còn có khả năng dẫn dắt, kiến tạo và tạo ra đột phá.

Đối với nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ tập trung vào các tiêu chí về trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, khả năng thích ứng công nghệ, kỷ luật lao động và hiệu suất công việc. Còn đối với nhân tài, ngoài những tiêu chí đối với nguồn nhân lực chất lượng cao, cần phải bổ sung các tiêu chí về năng lực sáng tạo đột phá, thành tựu nổi trội, khả năng dẫn dắt, ảnh hưởng chuyên môn và đóng góp chiến lược. Vì vậy, nguồn nhân lực chất lượng cao được coi là nền tảng, còn nhân tài là hạt nhân dẫn dắt, thúc đẩy đổi mới và tạo bước nhảy vọt. Trong kỷ nguyên vươn mình, nếu chỉ có nguồn nhân lực chất lượng cao mà thiếu nhân tài dẫn dắt, sự phát triển sẽ thiếu đột phá. Ngược lại, nếu chỉ có một vài nhân tài mà không có nền tảng nhân lực chất lượng cao rộng khắp, thành tựu khó bền vững. Việc phân định rõ sự khác biệt giữa hai khái niệm sẽ tránh được tình trạng đánh đồng mọi người có bằng cấp cao là “nhân tài". Từ đó, giúp các địa phương thiết kế chính sách phù hợp, đó là chính sách đào tạo và nâng cao kỹ năng cho nguồn nhân lực chất lượng cao. Và, chính sách đãi ngộ đặc thù, linh hoạt cho nhân tài. Nếu không nhận diện đúng và có cơ chế sử dụng phù hợp, các địa phương sẽ dễ rơi vào hai khuynh hướng cực đoan: hoặc “đại trà hóa nhân tài", hoặc “tinh hoa hóa nguồn nhân lực", dẫn đến lãng phí nguồn lực và hiệu quả thấp.

- Vai trò của nhân tài trong “kỷ nguyên vươn mình"

“Kỷ nguyên vươn mình" là giai đoạn phát triển mới của đất nước và các địa phương, trong đó mục tiêu không chỉ là tăng trưởng về lượng, mà là nâng cao chất lượng tăng trưởng, cải thiện năng suất, đổi mới mô hình phát triển và nâng cao vị thế cạnh tranh. Trong bối cảnh đó, nhân tài giữ vai trò đặc biệt quan trọng trên nhiều phương diện.

Thứ nhất, nhân tài là động lực của đổi mới sáng tạo

Trong nền kinh tế tri thức, đổi mới sáng tạo trở thành nguồn lực chính tạo ra tăng trưởng. Công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới, phương thức quản trị mới đều xuất phát từ trí tuệ con người. Khi đó, nhân tài sẽ là những người khởi xướng ý tưởng mới, là người tổ chức thực thi các giải pháp đột phá, đồng thời ứng dụng công nghệ hiện đại vào sản xuất, quản lý để tạo ra sản phẩm, dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Vì vậy, một địa phương muốn chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào gia công, lao động giá rẻ sang mô hình dựa vào công nghệ và sáng tạo, nhất thiết phải có đội ngũ nhân tài làm nòng cốt.

Thứ hai, nhân tài giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế phát triển của địa phương

Trong bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng, Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự chuyển dịch mạnh mẽ của các chuỗi giá trị toàn cầu, năng lực cạnh tranh của mỗi địa phương không còn được quyết định chủ yếu bởi tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý hay quy mô dân số, mà ngày càng phụ thuộc mang tính quyết định vào chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là đội ngũ nhân tài. Nhân tài chính là lực lượng nòng cốt tạo ra sự khác biệt về trình độ phát triển, là “đòn bẩy chiến lược" giúp địa phương nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vị thế trong không gian phát triển mới.

Trong nền kinh tế tri thức, lợi thế cạnh tranh không còn dựa vào những gì sẵn có, mà dựa vào khả năng tạo ra cái mới. Chính đội ngũ nhân tài, với tư duy đổi mới, năng lực sáng tạo và trình độ chuyên môn cao, là lực lượng tiên phong nghiên cứu, ứng dụng khoa học - công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất, nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm và hiệu quả quản lý. Nhờ đó, địa phương có thể tham gia sâu hơn vào các chuỗi sản xuất có giá trị gia tăng cao, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại, bền vững.

Thực tiễn phát triển cho thấy, những địa phương có chính sách thu hút và phát huy tốt nhân tài thường có tốc độ tăng trưởng cao hơn, môi trường đầu tư hấp dẫn hơn và vị thế phát triển nổi bật hơn. Bởi lẽ, nhân tài không chỉ tạo ra giá trị trực tiếp, mà còn góp phần hình thành môi trường sáng tạo, lan tỏa tri thức và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực chung. Một đội ngũ cán bộ, chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân giỏi sẽ làm tăng năng lực hoạch định chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn. Đây chính là yếu tố then chốt để cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, tạo lợi thế so sánh bền vững.

Quan trọng hơn, nhân tài là lực lượng quyết định khả năng nắm bắt thời cơ và vượt qua thách thức trong quá trình phát triển. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các địa phương để thu hút nguồn lực đầu tư, công nghệ và thị trường, địa phương nào có đội ngũ nhân tài mạnh sẽ có khả năng dự báo chính xác xu hướng phát triển, lựa chọn đúng hướng đi, tổ chức thực hiện hiệu quả và tạo ra bước phát triển đột phá. Nhân tài không chỉ giúp địa phương phát triển nhanh hơn, mà còn phát triển đúng hướng, nâng cao chất lượng tăng trưởng và vị thế trong vùng, quốc gia và từng bước vươn ra quốc tế.

Đối với các địa phương đang trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, vai trò của nhân tài càng trở nên đặc biệt quan trọng. Việc hình thành và phát huy đội ngũ nhân tài chất lượng cao sẽ tạo nền tảng vững chắc để phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn, các lĩnh vực công nghệ cao, dịch vụ hiện đại; đồng thời nâng cao chất lượng quản trị xã hội, xây dựng bộ máy chính quyền tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Đây chính là yếu tố quyết định giúp địa phương nâng cao năng lực cạnh tranh tổng thể và khẳng định vị thế phát triển trong giai đoạn mới.

Thứ ba, nhân tài là hạt nhân quyết định thành công của chuyển đổi số và phát triển kinh tế số

Chuyển đổi số và phát triển kinh tế số đang trở thành xu thế tất yếu, là động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh và chất lượng phát triển của mỗi địa phương. Tuy nhiên, chuyển đổi số về bản chất không chỉ là quá trình ứng dụng công nghệ, mà sâu xa hơn là quá trình chuyển đổi về tư duy, phương thức quản lý, tổ chức sản xuất và vận hành xã hội trên nền tảng công nghệ số. Trong quá trình đó, công nghệ chỉ là công cụ, còn nhân tài mới chính là yếu tố quyết định thành công. Vì vậy, nhân tài chính là hạt nhân, là lực lượng trung tâm dẫn dắt và quyết định hiệu quả của chuyển đổi số và phát triển kinh tế số.

Trước hết, nhân tài là lực lượng trực tiếp kiến tạo, làm chủ và phát triển các nền tảng công nghệ số - nền tảng cốt lõi của chuyển đổi số. Chuyển đổi số không thể thành công nếu thiếu đội ngũ nhân lực có trình độ cao về công nghệ thông tin, khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, tự động hóa và các lĩnh vực công nghệ mới. Chính đội ngũ này là những người thiết kế hệ thống, xây dựng nền tảng dữ liệu, phát triển các phần mềm, vận hành các hệ thống số và bảo đảm an toàn thông tin. Không có nhân tài công nghệ, chuyển đổi số sẽ chỉ dừng lại ở việc sử dụng các công cụ có sẵn một cách bị động, phụ thuộc và thiếu bền vững. Ngược lại, khi có đội ngũ nhân tài đủ mạnh, địa phương có thể chủ động xây dựng các nền tảng số phù hợp với điều kiện thực tiễn, nâng cao tính tự chủ, hiệu quả và an toàn trong quá trình chuyển đổi số.

Quan trọng hơn, nhân tài là lực lượng tiên phong thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hình thành các mô hình kinh tế số mới. Kinh tế số không chỉ là số hóa các hoạt động kinh tế truyền thống, mà là quá trình tạo ra các phương thức sản xuất, kinh doanh hoàn toàn mới dựa trên dữ liệu và công nghệ số. Chính đội ngũ nhân tài, đặc biệt là các chuyên gia công nghệ, doanh nhân đổi mới sáng tạo, là lực lượng phát triển các sản phẩm, dịch vụ số, các mô hình kinh doanh số, góp phần hình thành hệ sinh thái kinh tế số của địa phương. Nhân tài không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngành kinh tế hiện có, mà còn tạo ra các ngành nghề mới, không gian phát triển mới, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại, nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh.

Bên cạnh đó, nhân tài giữ vai trò quyết định trong chuyển đổi số hoạt động quản lý nhà nước, xây dựng chính quyền số, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị. Chuyển đổi số trong khu vực công không chỉ là việc đưa các dịch vụ lên môi trường điện tử, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện hoạt động quản lý trên nền tảng dữ liệu. Điều này đòi hỏi đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức không chỉ có năng lực chuyên môn, mà còn phải có tư duy số, năng lực sử dụng công nghệ và khả năng đổi mới phương thức quản lý. Đội ngũ nhân tài trong khu vực công sẽ là lực lượng nòng cốt tham mưu xây dựng chiến lược chuyển đổi số, tổ chức triển khai các hệ thống thông tin, khai thác dữ liệu hiệu quả để phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành. Khi có đội ngũ nhân tài đủ năng lực, chính quyền sẽ hoạt động minh bạch hơn, hiệu quả hơn, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn, qua đó tạo môi trường thuận lợi thúc đẩy phát triển kinh tế số.

Đặc biệt, trong bối cảnh cạnh tranh phát triển ngày càng gắn với năng lực số, nhân tài chính là yếu tố quyết định vị thế số của địa phương. Địa phương nào có đội ngũ nhân tài số mạnh sẽ có khả năng triển khai chuyển đổi số nhanh hơn, hiệu quả hơn, hình thành hệ sinh thái số phát triển hơn và tạo ra lợi thế cạnh tranh vượt trội. Ngược lại, nếu thiếu nhân tài số, chuyển đổi số sẽ diễn ra chậm, thiếu hiệu quả, làm giảm năng lực cạnh tranh và bỏ lỡ các cơ hội phát triển mới.

Thực tiễn cho thấy, chuyển đổi số thành công hay không không phụ thuộc chủ yếu vào việc đầu tư bao nhiêu công nghệ, mà phụ thuộc quyết định vào việc có xây dựng được đội ngũ nhân tài đủ năng lực để làm chủ, vận hành và phát triển công nghệ đó hay không. Công nghệ có thể mua được, nhưng nhân tài thì phải được phát hiện, đào tạo, thu hút và phát huy bằng những chính sách đúng đắn và môi trường phù hợp.

Tóm lại, trong tiến trình chuyển đổi số và phát triển kinh tế số, nhân tài không chỉ là một yếu tố tham gia, mà chính là hạt nhân trung tâm, giữ vai trò quyết định tốc độ, chất lượng và hiệu quả của quá trình này. Xây dựng và phát huy đội ngũ nhân tài số chính là điều kiện tiên quyết để địa phương thực hiện thành công chuyển đổi số, phát triển kinh tế số và nâng cao năng lực cạnh tranh, vị thế phát triển trong giai đoạn mới

Thứ tư, nhân tài tạo hiệu ứng lan tỏa và hình thành hệ sinh thái tri thức, nền tảng của phát triển bền vững

Trong nền kinh tế tri thức và bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư, sự phát triển của mỗi địa phương không còn phụ thuộc chủ yếu vào nguồn lực vật chất, mà ngày càng phụ thuộc quyết định vào năng lực sáng tạo và trình độ tri thức. Trong tiến trình đó, nhân tài không chỉ đóng vai trò trực tiếp tạo ra giá trị, mà quan trọng hơn, còn là lực lượng tạo hiệu ứng lan tỏa tri thức, thúc đẩy hình thành hệ sinh thái tri thức - nền tảng cốt lõi bảo đảm sự phát triển nhanh và bền vững của địa phương.

Trước hết, nhân tài là trung tâm lan tỏa tri thức, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực chung của địa phương. Với trình độ chuyên môn cao, năng lực sáng tạo và tư duy đổi mới, nhân tài không chỉ tạo ra tri thức mới, mà còn truyền bá, hướng dẫn, đào tạo và dẫn dắt đội ngũ nhân lực xung quanh. Thông qua hoạt động quản lý, nghiên cứu, giảng dạy, sản xuất và kinh doanh, nhân tài góp phần hình thành môi trường học tập, sáng tạo, thúc đẩy quá trình tiếp nhận và phổ biến tri thức trong toàn xã hội. Nhờ đó, trình độ nguồn nhân lực không ngừng được nâng lên, tạo ra sự chuyển biến căn bản về chất lượng phát triển. Một nhân tài giỏi không chỉ tạo ra giá trị cá nhân, mà còn có thể đào tạo, dẫn dắt và truyền cảm hứng cho nhiều người khác cùng phát triển, tạo nên hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ và lâu dài.

Quan trọng hơn, nhân tài là lực lượng nòng cốt trong việc hình thành và phát triển hệ sinh thái tri thức của địa phương. Hệ sinh thái tri thức là tổng thể các yếu tố bao gồm con người, tổ chức, môi trường, cơ chế, chính sách và các mối liên kết nhằm tạo ra, chia sẻ và ứng dụng tri thức vào phát triển. Trong hệ sinh thái đó, nhân tài giữ vai trò là hạt nhân kết nối các chủ thể như cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở giáo dục, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội. Chính đội ngũ nhân tài là cầu nối giữa nghiên cứu và ứng dụng, giữa tri thức và thực tiễn, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển giao công nghệ, ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất và đời sống. Khi có đội ngũ nhân tài đủ mạnh, hệ sinh thái tri thức sẽ được hình thành và phát triển bền vững, tạo ra nền tảng vững chắc cho đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bên cạnh đó, nhân tài còn tạo ra môi trường sáng tạo, thu hút và hội tụ các nguồn lực trí tuệ, góp phần hình thành cộng đồng tri thức. Trong thực tế, nhân tài không phát triển một cách đơn lẻ, mà có xu hướng tập hợp, liên kết và tương tác với nhau trong các môi trường thuận lợi. Khi một địa phương có đội ngũ nhân tài mạnh và môi trường làm việc tốt, sẽ tạo ra sức hấp dẫn đối với các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân và lao động chất lượng cao. Từ đó, hình thành các mạng lưới tri thức, cộng đồng sáng tạo và các trung tâm đổi mới sáng tạo, góp phần nâng cao năng lực sáng tạo chung của địa phương. Đây chính là nền tảng quan trọng để tạo ra các đột phá phát triển trong dài hạn.

Đặc biệt, hiệu ứng lan tỏa của nhân tài còn góp phần nâng cao chất lượng quản trị và phát triển văn hóa tri thức trong xã hội. Khi nhân tài được phát huy và tôn vinh, sẽ góp phần hình thành môi trường coi trọng tri thức, khuyến khích học tập, sáng tạo và cống hiến. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, mà còn tạo ra động lực phát triển bền vững dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo. Một địa phương có hệ sinh thái tri thức phát triển sẽ có khả năng thích ứng nhanh với những biến động của môi trường, tận dụng tốt các cơ hội và vượt qua các thách thức trong quá trình phát triển.

Thực tiễn phát triển của nhiều địa phương và quốc gia cho thấy, nơi nào hội tụ và phát huy tốt đội ngũ nhân tài, nơi đó sẽ hình thành hệ sinh thái tri thức năng động, tạo ra sức mạnh phát triển vượt trội. Ngược lại, nếu thiếu nhân tài, hệ sinh thái tri thức sẽ kém phát triển, hạn chế khả năng đổi mới sáng tạo và làm suy giảm động lực phát triển trong dài hạn.

Thứ năm, nhân tài là nhân tố bảo đảm phát triển bền vững

Phát triển bền vững đòi hỏi sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường. Những quyết sách chiến lược về quy hoạch đô thị, quản lý tài nguyên, y tế, giáo dục… cần có sự tham gia của đội ngũ chuyên gia có trình độ cao. Do đó, nhân tài sẽ giúp đề xuất chính sách khoa học, hạn chế rủi ro, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, đồng thời dự báo và ứng phó kịp thời với sự biến động của tình hình kinh tế - xã hội.

Đối với các địa phương đang bước vào giai đoạn tăng tốc phát triển, đặc biệt là những địa phương có lợi thế về công nghiệp, hạ tầng và hội nhập quốc tế, nhân tài chính là “chìa khóa" để chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng theo chiều sâu. Nếu không có đội ngũ những người tài, chính sách phát triển của địa phương sẽ thiếu tính sáng tạo, doanh nghiệp khó nâng cấp chuỗi giá trị, tốc độ chuyển đổi số chậm và sức cạnh tranh trong thu hút đầu tư suy giảm. Ngược lại, khi có chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài phù hợp sẽ giúp bộ máy quản lý trở nên chuyên nghiệp, hiệu quả, môi trường kinh doanh được cải thiện, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo được hình thành. Từ đó, giúp địa phương có thể bứt phá, tạo dấu ấn riêng trong khu vực.

2. Tiềm năng và những hạn chế của Đồng Nai về thu hút nhân tài

- Tiềm năng và lợi thế

Trong bối cảnh cạnh tranh phát triển ngày càng dựa chủ yếu vào chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là đội ngũ nhân tài, việc thu hút, trọng dụng và phát huy nhân tài đã trở thành yếu tố mang tính quyết định đối với năng lực cạnh tranh và vị thế của mỗi địa phương. Với vị trí địa kinh tế chiến lược, nền tảng công nghiệp phát triển năng động, hệ thống hạ tầng đồng bộ và định hướng phát triển rõ ràng, Đồng Nai có tiềm năng và lợi thế rất lớn để trở thành trung tâm thu hút, hội tụ và phát huy nhân tài trong vùng Đông Nam Bộ và cả nước.

Trước hết, lợi thế nổi bật của Đồng Nai trong thu hút nhân tài chính là vị trí địa lý chiến lược và vai trò là cực tăng trưởng quan trọng của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Nằm liền kề Thành phố Hồ Chí Minh - trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, Đồng Nai có điều kiện thuận lợi để tiếp cận các nguồn lực tri thức, khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đồng thời, Đồng Nai còn là cửa ngõ giao thương quan trọng, kết nối vùng Đông Nam Bộ với Tây Nguyên, Nam Trung Bộ và quốc tế thông qua hệ thống giao thông ngày càng hoàn thiện. Đặc biệt, dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành không chỉ tạo động lực phát triển kinh tế, mà còn mở ra không gian phát triển mới, hình thành hệ sinh thái kinh tế tri thức, đô thị sân bay, trung tâm logistics và dịch vụ quốc tế. Đây sẽ là yếu tố có sức hút đặc biệt đối với đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, kỹ sư và lao động chất lượng cao trong và ngoài nước.

Thứ hai, Đồng Nai có nền tảng công nghiệp phát triển vững mạnh, tạo môi trường thực tiễn thuận lợi để nhân tài phát huy năng lực và cống hiến.

Là một trong những trung tâm công nghiệp lớn nhất cả nước với hàng chục khu công nghiệp đang hoạt động, Đồng Nai hội tụ hàng nghìn doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, trong đó có nhiều tập đoàn lớn, hoạt động trong các lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp chế biến, chế tạo, điện tử, cơ khí, logistics. Chính môi trường sản xuất năng động, hiện đại này tạo ra nhu cầu rất lớn đối với nhân lực chất lượng cao, đồng thời cũng là “mảnh đất thực tiễn" để nhân tài phát huy năng lực sáng tạo, nghiên cứu, ứng dụng khoa học - công nghệ và khẳng định giá trị của mình. Khác với những địa phương chỉ có tiềm năng, Đồng Nai có lợi thế đặc biệt là có “đất dụng võ" cho nhân tài, gắn thu hút với sử dụng hiệu quả và tạo ra giá trị thực tiễn.

Thứ ba, Đồng Nai có hệ thống cơ sở đào tạo và nền tảng phát triển nguồn nhân lực tương đối phát triển, tạo điều kiện thuận lợi để hình thành và nuôi dưỡng nhân tài.

Trên địa bàn tỉnh hiện có nhiều cơ sở đào tạo đại học, cao đẳng và giáo dục nghề nghiệp. Đây là nguồn cung quan trọng đào tạo nhân lực kỹ thuật, chuyên môn cho tỉnh và khu vực. Quan trọng hơn, sự hiện diện của hệ thống giáo dục - đào tạo còn tạo ra môi trường học thuật, góp phần hình thành hệ sinh thái tri thức, là nền tảng để phát hiện, bồi dưỡng và phát triển nhân tài tại chỗ, đồng thời tạo sức hấp dẫn đối với đội ngũ trí thức từ nơi khác đến làm việc và cống hiến.

Thứ tư, Đồng Nai có định hướng phát triển rõ ràng và khát vọng vươn lên mạnh mẽ, tạo động lực tinh thần quan trọng thu hút nhân tài.

Trong giai đoạn phát triển mới, Đồng Nai xác định mục tiêu phát triển theo hướng công nghiệp hiện đại, đô thị thông minh, kinh tế số, kinh tế xanh và phát triển bền vững. Những định hướng này đòi hỏi và đồng thời tạo ra nhu cầu rất lớn đối với đội ngũ nhân tài trong các lĩnh vực quản lý, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, quy hoạch đô thị, logistics, dịch vụ chất lượng cao. Đối với nhân tài, không chỉ điều kiện vật chất, mà cơ hội tham gia vào các công trình lớn, các chương trình phát triển mang tính chiến lược, được đóng góp vào sự phát triển của địa phương cũng là yếu tố có sức hấp dẫn mạnh mẽ.

Thứ năm, Đồng Nai có môi trường kinh tế - xã hội ổn định, năng động, tạo điều kiện thuận lợi để nhân tài yên tâm làm việc và phát triển lâu dài.

Với tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, môi trường đầu tư thuận lợi, hệ thống đô thị phát triển nhanh, chất lượng đời sống ngày càng được nâng cao, Đồng Nai đang từng bước trở thành nơi “đáng sống, đáng làm việc" đối với người lao động có trình độ cao. Đây là yếu tố rất quan trọng, bởi thu hút nhân tài không chỉ là thu hút đến, mà quan trọng hơn là giữ chân và phát huy hiệu quả.

Từ những phân tích trên có thể khẳng định, Đồng Nai có đầy đủ tiềm năng và lợi thế để trở thành địa phương có sức hấp dẫn mạnh mẽ đối với nhân tài. Vị trí chiến lược, nền tảng công nghiệp phát triển, hạ tầng hiện đại, hệ thống đào tạo tương đối hoàn chỉnh và định hướng phát triển rõ ràng chính là những yếu tố tạo nên lợi thế cạnh tranh đặc biệt của Đồng Nai trong thu hút và phát huy nhân tài.

Trong giai đoạn tới, nếu biết khai thác hiệu quả những tiềm năng và lợi thế này, đồng thời có chính sách đột phá trong phát hiện, thu hút, trọng dụng và phát huy nhân tài, Đồng Nai không chỉ thu hút được nguồn lực trí tuệ chất lượng cao, mà còn hình thành hệ sinh thái nhân tài, tạo nền tảng vững chắc để thực hiện mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và trở thành cực tăng trưởng quan trọng của quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới

- Những hạn chế, rào cản

Bên cạnh những tiềm năng và lợi thế nổi bật, thực tiễn cho thấy việc thu hút, trọng dụng và phát huy nhân tài của Đồng Nai vẫn còn nhiều hạn chế, rào cản, chưa tương xứng với vị thế là một trong những trung tâm công nghiệp lớn của cả nước. Những rào cản này không chỉ làm giảm sức hấp dẫn đối với nhân tài, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của tỉnh trong dài hạn.

Thứ nhất, chính sách thu hút nhân tài chưa thật sự đột phá, thiếu sức cạnh tranh so với các trung tâm lớn.

Mặc dù tỉnh đã quan tâm ban hành một số chính sách thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, song nhìn chung còn mang tính hỗ trợ ban đầu, quy mô và mức độ ưu đãi chưa đủ mạnh để tạo ra sự khác biệt rõ rệt. Trong khi đó, nhân tài - đặc biệt là các chuyên gia giỏi, nhà khoa học, kỹ sư công nghệ cao - thường có nhiều lựa chọn và có xu hướng tập trung về các đô thị lớn như Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội nơi có môi trường làm việc năng động, thu nhập cao và cơ hội phát triển nghề nghiệp rộng mở hơn. Điều này làm cho Đồng Nai gặp khó khăn trong cạnh tranh thu hút nhân tài ở trình độ cao và chuyên sâu.

Thứ hai, môi trường làm việc và cơ chế sử dụng nhân tài trong khu vực công còn những điểm chưa thực sự thuận lợi.

Một trong những yếu tố quan trọng để thu hút và giữ chân nhân tài là môi trường làm việc, khả năng phát huy năng lực và cơ hội phát triển. Tuy nhiên, trong thực tế, cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đánh giá và đãi ngộ ở một số cơ quan, đơn vị còn mang tính hành chính, chưa thật sự dựa trên năng lực và hiệu quả công việc. Điều này phần nào làm hạn chế động lực cống hiến và sáng tạo của nhân tài, đồng thời làm giảm sức hấp dẫn đối với những người có trình độ cao từ nơi khác đến.

Thứ ba, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và môi trường phát triển tri thức chưa phát triển tương xứng với tiềm năng.

Mặc dù là trung tâm công nghiệp lớn, nhưng Đồng Nai vẫn chủ yếu phát triển theo chiều rộng, dựa vào gia công, lắp ráp và sử dụng nhiều lao động phổ thông. Các trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, các tổ chức khoa học - công nghệ và môi trường học thuật phát triển chưa mạnh, chưa tạo được không gian thuận lợi để nhân tài nghiên cứu, sáng tạo và phát triển các ý tưởng mới. Đây là một trong những hạn chế quan trọng, bởi nhân tài không chỉ cần thu nhập, mà còn cần môi trường để phát huy trí tuệ và khẳng định giá trị.

Thứ tư, điều kiện sống, dịch vụ đô thị chất lượng cao còn hạn chế so với yêu cầu thu hút nhân tài trình độ cao.

Mặc dù Đồng Nai có tốc độ đô thị hóa nhanh, nhưng hệ thống hạ tầng xã hội, đặc biệt là các dịch vụ chất lượng cao như y tế chuyên sâu, giáo dục quốc tế, trung tâm nghiên cứu, không gian sáng tạo… vẫn chưa phát triển tương xứng. Đối với nhiều chuyên gia, nhà khoa học, điều kiện sống và môi trường phát triển cho gia đình là yếu tố quan trọng khi lựa chọn nơi làm việc lâu dài. Những hạn chế này phần nào làm giảm sức hấp dẫn của tỉnh trong thu hút nhân tài trình độ cao, nhất là nhân tài quốc tế.

Thứ năm, tình trạng “chảy máu chất xám" vẫn còn diễn ra, nhất là đối với nhân lực trẻ có trình độ cao.

Một bộ phận sinh viên giỏi, cán bộ trẻ sau khi được đào tạo có xu hướng chuyển đến các đô thị lớn hoặc ra nước ngoài làm việc do có nhiều cơ hội phát triển hơn. Điều này dẫn đến tình trạng Đồng Nai tuy là địa phương đào tạo và sử dụng nhiều lao động, nhưng vẫn thiếu đội ngũ nhân tài thực sự xuất sắc trong các lĩnh vực then chốt như công nghệ cao, chuyển đổi số, quản trị hiện đại.

Thứ sáu, nhận thức và cách tiếp cận về phát triển nhân tài ở một số nơi chưa thật sự toàn diện và mang tính chiến lược.

Ở một số cơ quan, đơn vị, việc phát hiện, bồi dưỡng, thu hút và sử dụng nhân tài chưa được xem là nhiệm vụ mang tính chiến lược, lâu dài, mà còn mang tính ngắn hạn, thiếu đồng bộ. Chưa hình thành được cơ chế đặc thù để phát hiện và sử dụng nhân tài một cách linh hoạt, hiệu quả. Điều này làm cho nguồn lực trí tuệ chưa được khai thác đầy đủ và chưa tạo được sự đột phá trong phát triển.

Những hạn chế, rào cản trong thu hút và phát huy nhân tài hiện nay đang là “điểm nghẽn mềm" nhưng tác động trực tiếp đến chất lượng phát triển và năng lực cạnh tranh của Đồng Nai. Trong bối cảnh tỉnh đang đứng trước những cơ hội phát triển mang tính lịch sử, đặc biệt gắn với quá trình công nghiệp hóa, chuyển đổi số và sự hình thành không gian phát triển mới, nếu không có những giải pháp đột phá để tháo gỡ các rào cản này, Đồng Nai sẽ gặp khó khăn trong việc thu hút và phát huy nguồn lực quan trọng nhất - nguồn lực con người, đặc biệt là đội ngũ nhân tài. Vì vậy, nhận diện đúng những hạn chế, rào cản chính là cơ sở quan trọng để xây dựng các cơ chế, chính sách đột phá, tạo bước chuyển căn bản trong thu hút và phát huy nhân tài, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của tỉnh trong giai đoạn mới.

3. Đề xuất chính sách cho Đồng Nai

Thứ nhất, Đồng Nai cần xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên trong thu hút nhân tài

Trong bối cảnh cạnh tranh nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng gay gắt giữa các địa phương, thu hút nhân tài không chỉ là mục tiêu mà còn là công cụ quan trọng để tạo ra lợi thế cạnh tranh phát triển. Tuy nhiên, nguồn lực của mỗi địa phương là hữu hạn, không thể thu hút nhân tài một cách dàn trải. Vì vậy, Đồng Nai cần xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên để thu hút nhân tài, bảo đảm đúng trọng tâm, đúng nhu cầu và tạo ra giá trị lan tỏa lớn nhất.

Thực tiễn cho thấy, nhân tài chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong những lĩnh vực then chốt, nơi họ có thể tạo ra đột phá, thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương. Nếu không xác định rõ lĩnh vực ưu tiên, chính sách thu hút nhân tài dễ rơi vào tình trạng hình thức, thiếu hiệu quả, thậm chí gây lãng phí nguồn lực. Do đó, xác định lĩnh vực ưu tiên trong thu hút nhân tài chính là bước đi có tính quyết định, thể hiện tầm nhìn chiến lược và năng lực hoạch định chính sách của tỉnh. Tuy nhiên, việc xác định lĩnh vực ưu tiên không thể cảm tính mà cần dựa trên các cơ sở khoa học và thực tiễn sau:

Một là, căn cứ vào định hướng phát triển của tỉnh trong giai đoạn mới

 Đồng Nai đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp, logistics và dịch vụ hiện đại của vùng Đông Nam Bộ và cả nước. Đặc biệt, việc hình thành và đưa vào khai thác Cảng hàng không quốc tế Long Thành sẽ tạo ra bước ngoặt chiến lược, đưa Đồng Nai trở thành trung tâm giao thương quốc tế. Bối cảnh này đòi hỏi tỉnh phải có đội ngũ nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực then chốt để vận hành, quản lý và khai thác hiệu quả các công trình chiến lược.

Hai là, căn cứ vào yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Đồng Nai đang chuyển từ mô hình phát triển dựa vào lao động giá rẻ, gia công sang mô hình phát triển dựa vào tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Quá trình này đòi hỏi đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, kỹ sư và nhà quản lý có trình độ cao. Nếu không có nhân tài, quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng sẽ gặp nhiều khó khăn và có nguy cơ tụt hậu.

Ba là, căn cứ vào những điểm nghẽn và hạn chế hiện nay.

 Một trong những hạn chế lớn của Đồng Nai là thiếu đội ngũ chuyên gia đầu ngành, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao, quản lý đô thị hiện đại, chuyển đổi số và hoạch định chính sách. Đây chính là những lĩnh vực cần ưu tiên thu hút nhân tài để tháo gỡ điểm nghẽn phát triển.

Như vậy, trên cơ sở định hướng phát triển và nhu cầu thực tiễn, Đồng Nai cần ưu tiên thu hút nhân tài vào các lĩnh vực sau:

- Lĩnh vực khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.  

Đây là lĩnh vực có vai trò quyết định đối với năng lực cạnh tranh của tỉnh trong tương lai. Đồng Nai cần ưu tiên thu hút: chuyên gia công nghệ thông tin chuyên gia trí tuệ nhân tạo (AI) chuyên gia dữ liệu lớn (Big Data) chuyên gia chuyển đổi số nhà khoa học và kỹ sư công nghệ cao. Những nhân tài trong lĩnh vực này sẽ giúp: nâng cao năng suất lao động thúc đẩy kinh tế số xây dựng chính quyền số hiện đại hóa nền kinh tế của tỉnh. Đây là lĩnh vực tạo ra giá trị gia tăng cao và có hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ.

- Lĩnh vực quản lý đô thị, quy hoạch và phát triển hạ tầng hiện đại.

 Việc hình thành sân bay Long Thành và phát triển các đô thị mới đặt ra yêu cầu rất cao về quy hoạch và quản lý đô thị. Vì vậy, Đồng Nai cần thu hút: chuyên gia quy hoạch đô thị; chuyên gia phát triển đô thị thông minh; chuyên gia quản lý hạ tầng; chuyên gia giao thông và logistics. Những nhân tài này sẽ giúp Đồng Nai phát triển đô thị hiện đại, bền vững và có tầm vóc quốc tế.

- Lĩnh vực công nghiệp công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ

 Đồng Nai là trung tâm công nghiệp lớn của cả nước, nhưng hiện nay chủ yếu vẫn là gia công, giá trị gia tăng thấp. Để nâng cao chất lượng tăng trưởng, Đồng Nai cần thu hút: kỹ sư công nghệ cao; chuyên gia tự động hóa; chuyên gia sản xuất thông minh; chuyên gia công nghiệp bán dẫn. Đây là lực lượng quan trọng giúp Đồng Nai tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

- Lĩnh vực logistics và dịch vụ hàng không.

 Với sân bay Long Thành, Đồng Nai sẽ trở thành trung tâm logistics và hàng không quốc tế. Vì vậy, tỉnh cần ưu tiên thu hút: chuyên gia logistics; chuyên gia quản lý chuỗi cung ứng; chuyên gia vận hành hàng không; chuyên gia kinh tế vận tải. Đây là lĩnh vực có tiềm năng phát triển rất lớn trong tương lai.

- Lĩnh vực quản lý nhà nước, hoạch định chính sách và quản trị công hiện đại

 Một trong những yếu tố quan trọng nhất là đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý. Vì vậy, Đồng Nai cần thu hút chuyên gia hoạch định chính sách; chuyên gia quản trị công; chuyên gia cải cách hành chính; chuyên gia chuyển đổi số trong quản lý nhà nước. Đây là lực lượng giúp nâng cao chất lượng quản trị và năng lực điều hành của chính quyền.

• Lĩnh vực giáo dục, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực
  
  Giáo dục là nền tảng để phát triển nhân tài. Vì vậy, Đồng Nai cần thu hút: giảng viên giỏi; nhà khoa học; chuyên gia đào tạo. Đây là lực lượng trực tiếp đào tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao cho tỉnh.
  
  Xác định lĩnh vực ưu tiên là cơ sở để xây dựng chính sách thu hút nhân tài hiệu quả. Việc xác định lĩnh vực ưu tiên sẽ giúp Đồng Nai: xây dựng chính sách thu hút đúng đối tượng tập trung nguồn lực hiệu quả tạo ra đột phá phát triển tránh tình trạng thu hút dàn trải, thiếu hiệu quả. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để xây dựng hệ sinh thái nhân tài, trong đó nhân tài không chỉ đến mà còn gắn bó lâu dài với tỉnh.
  
  Ngoài ra, xác định đúng lĩnh vực ưu tiên sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ. Nhân tài trong các lĩnh vực then chốt không chỉ tạo ra giá trị trực tiếp mà còn thu hút thêm nhân tài khác thúc đẩy đổi mới sáng tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực chung. Từ đó hình thành hệ sinh thái tri thức và đổi mới sáng tạo của tỉnh.
  
  Thứ hai, Đồng Nai cần có chính sách đãi ngộ đột phá trong thu hút và giữ chân nhân tài
  
  Trong bối cảnh cạnh tranh nguồn nhân lực chất lượng cao giữa các địa phương ngày càng gay gắt, nhân tài trở thành nguồn lực đặc biệt quan trọng, quyết định năng lực cạnh tranh và khả năng phát triển bền vững của mỗi địa phương. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, nhân tài không chỉ đến từ lời mời gọi mà chủ yếu được thu hút và giữ chân bằng các chính sách đãi ngộ tương xứng.
  
  Đãi ngộ không đơn thuần là tiền lương mà là tổng thể các lợi ích vật chất và tinh thần, bao gồm môi trường làm việc, cơ hội phát triển, sự ghi nhận và điều kiện cống hiến. Nếu thiếu chính sách đãi ngộ đủ mạnh, việc thu hút nhân tài sẽ khó đạt hiệu quả, thậm chí dẫn đến tình trạng “chảy máu chất xám". Vì vậy, xây dựng chính sách đãi ngộ đột phá không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là khâu mang tính quyết định trong chiến lược thu hút và phát triển nhân tài của Đồng Nai.
  
  Tuy nhiên, sự cạnh tranh thu hút nhân tài giữa các địa phương ngày càng quyết liệt. Hiện nay, nhiều địa phương như TP.HCM, Hà Nội, Đà Nẵng đã ban hành các chính sách đãi ngộ rất hấp dẫn như: hỗ trợ tài chính lớn ban đầu, bố trí nhà ở, tạo điều kiện nghiên cứu, bổ nhiệm vào vị trí quan trọng…Trong khi đó, chính sách đãi ngộ của Đồng Nai vẫn còn những hạn chế, như: chế độ tiền lương thấp, môi trường làm việc chưa thực sự hấp dẫn, cơ hội phát triển còn hạn chế… chưa tạo được lợi thế cạnh tranh thực sự. Điều này khiến Đồng Nai gặp khó khăn trong việc thu hút nhân tài, đặc biệt là chuyên gia đầu ngành. Vì vậy, cần  chính sách đãi ngộ đột phá để tạo ra sự khác biệt, giúp Đồng Nai trở thành điểm đến hấp dẫn đối với nhân tài. Chính sách này không chỉ thu hút nhân tài mà còn giữ chân nhân tài, tạo động lực cống hiến, phát huy tối đa năng lực của nhân tài. Từ đó tạo ra động lực phát triển mới cho tỉnh.
  
  Để tạo được sức hấp dẫn đối với nhân tài, chính sách đãi ngộ đột phá về vật chất mà Đồng Nai cần phải có là sự hỗ trợ tài chính ban đầu cao đối với nhân tài, lương, thưởng phải tương xứng với năng lực và đóng góp. Đó còn là đột phá về chính sách nhà ở và điều kiện sinh hoạt bao gồm: bố trí nhà công vụ hoặc hỗ trợ mua nhà, hỗ trợ chi phí sinh hoạt. Và tất yếu, sự đãi ngộ vật chất phải đủ sức cạnh tranh với khu vực tư nhân và các địa phương khác. Đây là điều rất quan trọng giúp nhân tài yên tâm làm việc và gắn bó lâu dài với tỉnh.
  
  Ngoài ra, để nhân tài phát huy cao nhất tài năng của mình, họ cần được tin tưởng và tạo điều kiện phát huy năng lực. Nếu không được tin tưởng trọng dụng, nhân tài sẽ không thể phát huy hiệu quả. Vì vậy, môi trường làm việc chuyên nghiệp, được giao các nhiệm vụ quan trọng, được trao quyền tương xứng là rất cần thiết trong chính sách đột phá của Đồng Nai trong chiến lược thu hút nhân tài.
  
  Đầu tư cho nhân tài là đầu tư cho tương lai. Địa phương nào có chính sách đãi ngộ tốt sẽ có lợi thế phát triển lớn hơn. Do đó, xây dựng chính sách đãi ngộ đột phá chính là thể hiện tầm nhìn chiến lược và tư duy phát triển hiện đại của Đồng Nai.
  
  Kết luận:
  
  Trong kỷ nguyên vươn mình, nhân tài là nguồn lực quyết định vị thế phát triển của mỗi địa phương. Với vị trí chiến lược, tiềm năng lớn và yêu cầu phát triển nhanh, bền vững, Đồng Nai cần mạnh dạn xây dựng chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài mang tính đột phá, đồng bộ và dài hạn. Làm được điều đó, Đồng Nai chắc chắn sẽ trở thành điểm đến của nhân tài và là cực tăng trưởng quan trọng của cả nước trong giai đoạn mới.​